Η Ναύπακτος δεν είναι μόνο μία γραφικότητα. Οι κάτοικοί της μαζί με τον καθημερινό τους αγώνα για επιβίωση παλεύουν ασταμάτητα να διατηρήσουν και να συνεχίσουν τις πολιτιστικές και πνευματικές τους κληρονομιές. Πολλοί Ναυπάκτιοι εδώ, στην Ελλάδα και εξωτερικό είχαν και έχουν αναπτύξει έντονη πνευματική και καλλιτεχνική δραστηριότητα.

Από του ιστορικού ακόμα γεγονότος της καθόδου των Δωριέων με τα Κάρνεα, τον περίφημο ποιητή Καρκίνο, τους προφειδικούς ονομαστούς γλύπτες Μέναιχμο και Σοϊδα η Ναύπακτος έχει πλούσια πνευματική και καλλιτεχνική παράδοση. Στους νεώτερους και σημερινούς χρόνους πολλοί Ναυπάκτιοι διέπρεψαν στα Γράμματα και τις Τέχνες όπως ο ιστοριοδίφης Γιάννης Βλαχογιάννης, οι λόγιοι αδελφοί Σταμάτης και Χαρίλαος Σταματίου, οι αδελφοί Αθανασιάδη Νόβα, ο Γιάννης Ροντήρης κ.ά. Από πλευράς κοινωνικών και πολιτιστικών υποδομών λειτουργούν στο Δήμο έξι Δημοτικά Σχολεία, καθώς και εννέα νηπιαγωγεία. Επίσης λειτουργούν τρία Γυμνάσια, τρία Λύκεια και ένα Τεχνικό Λύκειο.

Ακόμη στη Ναύπακτο λειτουργεί από το 1960 η Παπαχαραλάμπειος Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ναυπάκτου, η οποία είναι μία από τις σημαντικότερες Βιβλιοθήκες της χώρας μας και η σημαντικότερη στο νομό Αιτωλοακαρνανίας. Η Βιβλιοθήκη αυτή ιδρύθηκε από τον μεγάλο ευεργέτη, αείμνηστο Δημήτριο Παπαχαραλάμπους, σ’ ένα νεοκλασικό κτίριο που κτίστηκε για ένα σκοπό αυτόν στο κέντρο της πόλης και σήμερα ανήκει στο δίκτυο των Δημοσίων Βιβλιοθηκών του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων.

Αρκετοί φορείς δραστηριοποιούνται με πολιτιστικές εκδηλώσεις στη Ναύπακτο που έχουν στόχο την ανέλιξη του πνευματικού και πολιτιστικού επιπέδου των κατοίκων της τοπικής κοινωνίας, καθώς και τη διατήρηση της τοπικής κοινωνίας, καθώς και τη διατήρηση της τοπικής παράδοσης.

Οι φορείς που οργανώνουν τις εκδηλώσεις αυτές είναι ο Δήμος, η Εταιρεία Ναυπακτιακών Μελετών, η Μητρόπολη και η Μονή Μεταμόρφωσης του Σωτήρος, η Παπαχαραλάμπειος Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ναυπάκτου, ο Σύλλογος Δασκάλων και Νηπιαγωγών Ναυπακτίας κ.ά.