Αξίζει να επισκεφτείτε το σπήλαιο των Πετραλώνων για να δείτε το κρανίο του αρχαιότερου Έλληνα και Ευρωπαίου και την αναπαράσταση σκηνής από την καθημερινή ζωή των ανθρώπων της εποχής.

Στην ευρύτερη περιοχή υπάρχουν πολλοί προϊστορικοί οικισμοί και αυτό δείχνει την ύπαρξη κοινωνίας η οποία συνεχίστηκε να υπάρχει και στην νεολιθική εποχή, όπου οι άνθρωποι αφήνουν το κυνήγι και στρέφονται στην κτηνοτροφία και γεωργία μέχρι και την περίοδο της εποχής του Χαλκού.

Αναφορές για την περιοχή της Χαλκιδικής έχουμε κατά την περίοδο των ελληνικών μυθολογικών χρόνων. Σύμφωνα με τον ποιητή Ησίοδο σχετικά με την γέννηση του ανθρώπου και των θεών, υποστηρίζει ότι ο πρώτος άνθρωπος πετάχτηκε μέσα από την γη στην περιοχή Κασσάνδρα της Χαλκιδικής που τότε την αποκαλούσαν Παλλήνη ή Φλέγρες, ονομάζονταν Αλκυονέας ο Φλεγραίος και ήταν γίγαντας.

Στην περιοχή της αρχαίας Παλλήνης έλαβε μέρος και η περίφημη «Γιγαντομαχία», ανάμεσα στους γιους του Ουρανού και της Γης και τους Ολύμπιους θεούς. Ο αγώνας ήταν αμφίρροπος μέχρι που ο θεός των θεών ο Δίας ζήτησε την βοήθεια των ημίθεων γιων του Ηρακλή και Διόνυσο, όπου τελικά νικητές στέφθηκαν οι Ολύμπιοι. Κατά την περίοδο της Γιγαντομαχίας η θεά Αθηνά πέταξε πάνω στον γίγαντα Εγκέλαδο την πρώτη χερσόνησο της Χαλκιδικής την Κασσάνδρα και ο Γίγαντας Άθως την τρίτη χερσόνησο προς τους Ολύμπιους.

Η Γιγαντομαχία αποτέλεσε θέμα έμπνευσης για πολλούς καλλιτέχνες και ποιητές της εποχής, ευρήματα στο αρχαιολογικό μουσείο της Αθήνας μαρτυρούν την έμπνευση αυτή.

Με την εμφάνιση του Χαλκού ως πρώτοι κάτοικοι της περιοχής θεωρούνται το αρχέγονο φύλο οι Προέλληνες Πελασγοί με ιδιαίτερη συγκέντρωση στην χερσόνησο του Άθως.Οι Πελασγοί ζούσαν κοντά στην τωρινή Θράκη ανατολικά από τον ποταμό Νέστο για αυτό οι αρχαίοι έλληνες τους αποκαλούσαν Θράκες, Στα χρόνια του Τρωικού Πολέμου την δυτική περιοχή της Χαλκιδικής αποίκισαν οι Τρώες με επικεφαλή τον Αινεία, ο οποίος έχτισε και την ομώνυμη πόλη.

Στην χερσόνησο της Κασσάνδρας κατέφυγαν μετά το τέλος του Τρωικού πολέμου οι Πελλήνεις της Αχαΐας και μετονόμασαν την περιοχή σε Παλλήνη. O αποικισμός της χερσονήσου άρχισε γύρω στις αρχές του 8^ου αι. με αποίκους από περιοχές της Νότιας Ελλάδας και κυρίως από Χαλκίδα, Ερέτρια, και Εύβοια. Οι πρώτες αποικίες της περιοχής ήταν «αϊ Αιγαί», η «Χαλκίς», η «Μένδη» και η «Άφυτις».Την αποικιοκρατία συνέχισαν οι Κορίνθιοι όπου ίδρυσαν την Ποτιδαία, οι κάτοικοι της Άνδρου που ίδρυσαν την γενέτειρα του Αριστοτέλη τα Στάγειρα και οι Αθηναίοι ‘όπου μαζί με τους Χαλκιδείς ίδρυσαν την περίφημη μεγάλη πόλη Όλυνθο.

Οι περισσότεροι άποικοι πληθυσμιακά ήταν οι χαλκιδείς όπου είχαν εγκατασταθεί στην περιοχή της Σιθωνίας και στο κέντρο της Χαλκιδικής, σε αυτούς οφείλεται και η προέλευση του ονόματος, όπου στην αρχαιότητα την αποκαλούσαν «Χαλκιδική η επί της Θράκης». Γύρω στις αρχές του 7^ου αι. στην περιοχή ήρθαν οι Βοττιαίοι διωγμένοι από την Μακεδονία και εγκαταστάθηκαν σε μια περιοχή ανάμεσα στην Όλυνθο και Ν.Καλλικράτεια την οποία μετονόμασαν σε Βοττική.

Η πλούσια ξυλεία, το εύφορο έδαφος, τα πλούσια κοιτάσματα μεταλλευμάτων σε χρυσό, ασήμι και μολύβι, και το εμπόριο ανάμεσα σε πόλεις της Νότιας Ελλάδας και του Ελλήσποντου ώθησαν πολλές πόλεις να ιδρύσουν αποικίες Γύρω στις αρχές του 6^ου αι. οι παραπάνω πόλεις ελέγχουν το εμπόριο στην περιοχή της Μακεδονίας και οι εμπορικές συναλλαγές φτάνουν μέχρι την Κάτω Ιταλία.

Κατά την περίοδο των ελληνιστικών και κλασσικών χρόνων η περιοχή της Χαλκιδικής απαριθμούσε περισσότερες από 40 πόλεις και εκατοντάδες εγκαταστάσεις, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους η Χαλκιδική χαρακτηρίζεται ως «Αττική» της Βόρειας Ελλάδας. Ευρήματα από τις παραπάνω πόλεις βρίσκονται στο αρχαιολογικό μουσείο της Θεσσαλονίκης χωρίς όμως να έχουν δημοσιοποιηθεί. Την Χαλκιδική αναφέρει ο Ηρόδοτος στους Μηδικούς Πολέμους (492-479 π.χ) και συγκεκριμένα το ακρωτήριο του Άθω στο οποίο καταστράφηκε ο στόλος του Μαρδόνιου με περισσότερα από 300 πλοία και χάθηκαν πάνω από 30.000 στρατιώτες.